Αστήρ της Ανατολής αρ880

Η ημερομηνία του Ιδρυτικού διπλώματος είναι 23 Σεπτεμβρίου 1861. Η επιστολή παραίτησης από τη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας έχει ημερομηνία 14 Φεβρουαρίου 1862 και όπως είναι πασίγνωστο η εγκατάσταση έγινε στις 4 Μαρτίου 1862. Είναι λοιπόν καταφανές ότι πρώτα εξασφαλίστηκε η υπαγωγή υπό την ΗΜΣΤΑ και μετά έγινε η παραίτηση από τη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας. Ως πρόσφατα δεν υπήρχαν τα έγγραφα που αναφέρονται στην αίτηση των αδελφών της Etoile προς την ΗΜΣΤΑ. Επίσης πολλοί ιστοριογραφούντες δήλωναν εμφατικά ότι η Αστηρ της Ανατολής είχε ιδρυθεί από άγγλους στρατιωτικούς που βρίσκονταν στη Ζάκυνθο και αυτό, κατά τη γνώμη τους, εξηγούσε γιατί απευθύνθηκαν στην Αγγλία.

Έχουν περάσει περισσότερα από δέκα χρόνια από τότε που παρουσίασα τα πρώτα στοιχεία σχετικά με την ίδρυση της στοάς στην επετηρίδα της Quatuor Coronati. Εκεί έδειξα ότι τα 39 άτομα που ‘υιοθετήθηκαν’ από τη νέα στοά προερχόντουσαν από την Etoile. Ήταν σαφές ότι τα μέλη του Πυθαγόρα 654, και ένα χρόνο μετά 447 σύμφωνα με τη νέα αρίθμηση, χρησιμοποιήθηκαν προκειμένου να εφαρμόσουν τα αγγλικά τυπικά εγκαθίδρυσης και σχεδόν αμέσως αποσύρθηκαν. Άλλωστε η ‘ομάδα εγκατάστασης’ αποτελείτο σχεδόν αποκλειστικά από τους εν ενεργεία αξιωματικούς της Πυθαγόρας ο δε πρώτος Σεβάσμιος παρέμεινε στη θέση του μόνο μερικούς μήνες.
Σχετικά πρόσφατα εντοπίστηκαν στα αρχεία της ΗΜΣΤΑ τα ελλείποντα έγγραφα από τη διαδικασία ίδρυσης του Αστέρα. Μεταξύ αυτών είναι και η αίτηση χορήγησης αδείας η οποία υπογράφεται από τον Charles Masterman Smyth, τον πρώτο Σεβάσμιο του Αστέρα.
Η ιδιόγραφη αίτηση με ημερομηνία 6 Αυγούστου 1861, συνοδεύεται από σημείωμα του Smyth με ημερομηνία 5 Αυγούστου 1861, στο οποίο γράφει:

Σύμφωνα με τις οδηγίες σας που περιλαμβάνονται στην επιστολή που μου απευθύνατε στις 17 Ιουνίου, εσωκλείω αίτηση υπογραφόμενη από τον απαραίτητο αριθμό τεκτόνων των οποίων τα ονόματα περιλαμβάνονται στα μητρώα της Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας (sic), να τους επιτραπεί η ίδρυση νέας στοάς στη Ζάκυνθο υπό την αγγλική δικαιοδοσία ― την οποίαν παρακαλώ να θέσετε υπόψη του Σεβασμιοτάτου Μεγάλου Διδασκάλου. Οι υπογραφές ανήκουν σε αξιωματικούς του 9ου Συντάγματος και του Επιτελείου της Φρουράς και οι περισσότεροι και εγώ κατέχουμε αξιώματα στη στοά Πυθαγόρας (654) στην Κέρκυρα και δεδομένου ότι το Απόσπασμα δεν θα παραμείνει στη Ζάκυνθο για πολύ, θα μας υποχρεώσετε να αποστείλετε το σχετικό Δίπλωμα το συντομότερο δυνατό ώστε η νέα στοά να είναι σε πλήρη λειτουργία πριν απωλέσει ορισμένους από τους νέους αξιωματικούς της.

Στην επιστολή αναφέρεται ότι περισσότερα από πενήντα άτομα αναμένουν να υιοθετηθούν και ότι τα ονόματα των ιδρυτών καθώς και το δικό του ως Πρώτος Επόπτης περιλαμβάνονται στις καταστάσεις του Πυθαγόρα. Τα ονόματα των αιτούντων είναι τα ακόλουθα:

Smyth, Charles Masterman  MM & RA  Pythagoras 654
Late SW  Palatine 114
Piper, Chas. Christopher   MM & RA   Royal Kent Lodge of Antiquity 20
Late JW  Pythagoras 654
Lake, John Joseph  MM & RA  Portsmouth 717
Late IG & Actg. Sec. Pythagoras 654
Murphy, William Lawrence MM & RA  Royal Victoria Lodge 649
Nassau, New Providence, WI
Ridsdale, Errington MM   Pythagoras 654
Selby, Robert Grey MM & RA  Pythagoras 654
Donaldson Gipps, Henry Late JW Pythagoras 654
MM &RA Pythagoras 654

Όπως είναι γνωστό, από τον κατάλογο των παρόντων στην Εγκατάσταση, ορισμένοι από τους υπογράφοντες δεν παρέστησαν γιατί προφανώς είχαν στο μεταξύ μετατεθεί αλλού. Από το γράμμα του Smyth συνάγεται ότι είχε προηγηθεί αλληλογραφία οπωσδήποτε πριν τον Ιούνιο και πιθανότατα από την αρχή του 1861. Έτσι για ένα περίπου χρόνο γινόντουσαν οι προετοιμασίες και μόλις ελήφθη το Δίπλωμα ενημερώθηκαν και οι Γάλλοι.
Το όνομα της νέας στοάς ήταν καταφανής προσαρμογή του προηγούμενου ονόματος με προσθήκη της ‘ανατολής’. Έτσι η στοά ονομάστηκε Star of the East 1182. Η αλλαγή του αριθμού σε 880 που έγινε την επόμενη χρονιά οφειλόταν στη σύμπτυξη της αρίθμησης ώστε να καλυφθούν τα κενά από τις στοές που είχαν διαγραφεί για τον ένα ή άλλο λόγο από το μητρώο. Πρέπει να επισημανθεί ότι από το 1863 δεν έγινε άλλη σύμπτυξη και ούτε προβλέπεται να γίνει, παρά τον μεγάλο αριθμό των στοών που έχουν αφαιρεθεί από το μητρώο έκτοτε.
Για την μετέπειτα ιστορία της στοάς είτε δεν έχω να εισφέρω πρόσθετα στοιχεία πέρα από όσα περιλαμβάνονται στις κατά καιρούς ανακοινώσεις που έχουν γίνει εντός της στοάς, είτε κάποια σημεία αποτελούν, ακόμα και σήμερα, σημεία τριβής και θεωρώ ότι δεν είμαι ο κατάλληλος να ασχοληθώ με αυτά, έστω και αν έχω ικανές ενδείξεις στη διάθεσή μου. Απλώς ελπίζω ότι ο χρόνος θα επουλώσει οριστικά όλες τις εκδορές από τις τριβές και κάποια στιγμή θα καταγραφεί η πλήρης ιστορία.

Πρόσθετες παρατηρήσεις
Επιθυμώ, όμως, να επισημάνω με απλή αναφορά ένα ιστορικό στοιχείο, να θέσω ένα άλλο σε ευρύτερο πλαίσιο και τέλος να εισφέρω κάποιες πληροφορίες για τον πρώτο Σεβάσμιο της στοάς τον Charles Masterman Smyth.
Το πρώτο αφορά στην αντιμετώπιση από τη στοά της νέας πολιτικής πραγματικότητας με την ένταξη των Επτανήσων στην Ελληνική Πολιτεία το 1864. Αρχικά, βέβαια, δεν τέθηκε κάποιο πρόβλημα επιλογής μια που στην Ηπειρωτική Ελλάδα δεν λειτουργούσε τότε κάποια ελληνική τεκτονική δύναμη. Από τον επόμενο χρόνο, όμως, δημιουργήθηκαν οι πρώτες στοές στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις υπό την Μεγάλη Ανατολή της Ιταλίας και από το 1868 λειτουργούσε στοιχειωδώς και από το 1872 πλήρως, η Μεγάλη Ανατολή της Ελλάδος με πρώτο Μεγάλο Διδάσκαλο τον Δημήτριο Ροδοκανάκι. Τότε τόσο ο Αστέρας όσο και ο Φοίνικας στην Κέρκυρα επέλεξαν να παραμείνουν υπό την αιγίδα ο μεν πρώτος της ΗΜΣΤΑ ο δε δεύτερος της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας. Όπως είναι γνωστό ο μεν Αστέρας διατήρησε και θα διατηρεί τη συμμετοχή του στην ΗΜΣΤΑ ο δε Φοίνικας, μετά από διάφορες εξελίξεις, αποφάσισε το Νοέμβριο του 1931 να υπαχθεί υπό τη Μεγάλη Ανατολή (σήμερα Μεγάλη Στοά) της Ελλάδος.

Το δεύτερο στοιχείο αφορά στη χρησιμοποιούμενη γλώσσα στις συνεδρίες. Όπως είναι γνωστό, τουλάχιστον κατά την ιδρυτική συνεδρία χρησιμοποιήθηκε η αγγλική γλώσσα δεδομένου ότι η ομάδα εγκατάστασης αποτελείτο μόνο από αγγλόφωνους. Πέντε χρόνια μετά στον εσωτερικό κανονισμό υπήρχε η πρόβλεψη ότι καθένας επιτρεπόταν να μιλάει τη γλώσσα που γνώριζε καλύτερα, αλλά οι εργασίες θα διεξάγονται στα ιταλικά και τα πρακτικά θα τηρούνται στην ίδια γλώσσα μια που ήταν η περισσότερο γνωστή γλώσσα από τους αδελφούς. Σε ειδικές περιπτώσεις ο Σεβάσμιος μπορούσε να χρησιμοποιήσει άλλη κατάλληλη γλώσσα. Η πρόβλεψη αυτή αναφερόταν σε περιπτώσεις μύησης αλλόγλωσσων. Το 1884 ο Εσωτερικός Κανονισμός τυπώνεται ελληνικά και αγγλικά και το σχετικό με τη γλώσσα άρθρο τονίζει ότι όλες οι εργασίες της στοάς πραγματοποιούνται στα ελληνικά εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις οπότε θα επιλέγεται η γλώσσα του μυούμενου. Τον επόμενο χρόνο, 1885, κυκλοφορεί ο πρώτος Εσωτερικός Κανονισμός αποκλειστικά στα ελληνικά και το σχετικό άρθρο αναφέρει: ‘Πάσαι αι εργασίαι της στοάς γίνονται Ελληνιστί εξαιρέσει εκτάκτου περιπτώσεως μυήσεως ανδρών αγνοούντων την Ελληνικήν, ότε επιτρέπεται η εν τη γλώσση αυτών μύησις’.
Εκ πρώτης όψεως και με άγνοια των ιστορικών τεκτονικών γεγονότων του τέλους του 19ου αιώνα, τα παραπάνω φαίνονται αυτονόητα και η αναφορά τους εκ μέρους μου δευτερεύουσα, διαδικαστική και όχι ιστορική, λεπτομέρεια. Μόλις, όμως, γίνει αναφορά στην περίπτωση της Κύπρου τότε το θέμα της γλώσσας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Όπως είναι γνωστό η πρώτη στοά που ιδρύθηκε στην Κύπρο ήταν η St. Paul’s 2277 στη Λεμεσό το Νοέμβριο του 1888. Ενώ αρχικά η στοά προοριζόταν για τους άγγλους στρατιωτικούς που βρίσκονταν στη νήσο, μέσα στον πρώτο χρόνο λειτουργίας της στοάς ένας σημαντικός αριθμός των μελών ήσαν ελληνοκύπριοι. Κάποια στιγμή ζήτησαν λοιπόν είτε να επιτραπεί να χρησιμοποιείται και η ελληνική είτε να τους δοθεί άδεια να ιδρύσουν νέα στοά ελληνόφωνη. Και τα δύο αιτήματα απορρίφθηκαν από την ΗΜΣΤΑ και έτσι μετά από σειρά διαπραγματεύσεων που κράτησαν σχεδόν τρία χρόνια, το 1893 ιδρύθηκε η πρώτη αμιγώς ελληνική στοά υπό την Μεγάλη Ανατολή της Ελλάδος με την επωνυμία Ζήνων.

Βλέπουμε λοιπόν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις. Στην περίπτωση του Αστέρα η ΗΜΣΤΑ αρχικά ενέκρινε τη χρήση της ιταλικής και μετά της ελληνικής, στη δε περίπτωση της Κύπρου δεν ενέκρινε καν την ίδρυση νέας ελληνόφωνης στοάς. Βέβαια υπάρχει μιά ειδοποιός διαφορά γιατί η μεν Ζάκυνθος, όταν έγινε η γλωσσική τροποποίηση, δεν αποτελούσε πλέον μέρος της αγγλικής κυριαρχίας ενώ η Κύπρος ήταν αποικία στην οποία ήθελαν να επιβάλουν τη χρήση της αγγλικής. Αργότερα, βέβαια, ιδρύθηκαν μέσα στην Αγγλία ξενόγλωσσες στοές (γαλλόφωνες, γερμανόφωνες, ιταλόφωνες ακόμα και ελληνόφωνες) αλλά τότε είχαν αλλάξει οι συσχετισμοί.
Στην μεν περίπτωση του Αστέρα η ‘ευελιξία’ στο θέμα της γλώσσας επέτρεψε στη στοά να έχει ευκολότερη διείσδυση στην περιοχή της, στη δε περίπτωση του Ζήνωνα η ‘αδιαλλαξία’ επέτρεψε τη εγκατάσταση του ελληνικού τεκτονισμού στην Κύπρο πολύ νωρίτερα από την ανεξαρτησία του νησιού. Έτσι πιστεύω ότι προσφυώς έχει αναφερθεί ότι με την ίδρυση του Ζήνωνα έγινε η τεκτονική ‘ένωση’ της Κύπρου με την Ελλάδα ήδη από το 1893.

Leave a Reply