Fenice Resorta

Fenice Risorta
Μετά από αυτή την αναγκαστικά μακροσκελή εισαγωγή είναι καιρός να ασχοληθώ με την ιστορία της στοάς Αστέρας της Ανατολής 880 υπό την Ηνωμένη Μεγάλη Στοά της Αγγλίας, μιάς στοάς με συνεχή παρουσία 141 χρόνων υπό το ίδιο όνομα και με συνολική ιστορία τουλάχιστον 220 χρόνων, αν συνυπολογιστεί η ιστορία των ‘προγόνων’ της στοάς, και αυτός ο συνυπολογισμός δεν αποτελεί ιστορική αυθαιρεσία όπως θα δειχθεί παρακάτω.

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω στη Ζάκυνθο λειτουργούσε τεκτονική στοά τουλάχιστον από το 1810 με την επωνυμία Φιλανθρωπία. Το γεγονός επιβεβαιώνεται από τα διασωθέντα διπλώματα μελών στα οποία υπογράφουν άτομα που εμφανίζονται ξανά το 1815 όταν με πρωτοβουλία του Διονυσίου Ρώμα ιδρύεται η στοά Αναγεννώμενος Φοίνιξ ή Fenice Risorta, όπως ήταν η ιταλική της ονομασία. Τα περισσότερα από τα διασωζόμενα διπλώματα της στοάς Φιλανθρωπία βρίσκονται στο αρχείο του Αστέρα. Το δίπλωμα του Ιωσήφ Λαγουιδάρα έχει ημερομηνία 25 Οκτωβρίου 1810. Άλλο δίπλωμα του Διονυσίου Βούλτζου έχει ημερομηνία 22 Φεβρουαρίου 1811. Στα διπλώματα δεν αναφέρεται κάποια ανώτατη αρχή (Μεγάλη Στοά) αλλά φέρονται να έχουν εκδοθεί από την ίδια τη στοά η οποία αναφέρεται απλώς ως ‘Σκωτική Στοά του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ’. Στη Φιλανθρωπία πρέπει να έγινε και η μύηση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Παράλληλα η Φιλανθρωπία φαίνεται ότι λειτούργησε και ως ‘μητέρα στοά’ αφού το σωζόμενο ιδρυτικό δίπλωμα της στοάς Φιλαλήθεια της Αγίας Μαύρας (Λευκάδας) έχει εκδοθεί από τη Φιλανθρωπία στις 10 Οκτωβρίου 1812. Και αυτό το δίπλωμα, σύμφωνα με τις πληροφορίες μου, περιλαμβάνεται στη συλλογή διπλωμάτων του Αστέρα. Εδώ, παρενθετικά, θέλω να εκφράσω την ευχή κάποια στιγμή να πραγματοποιηθεί ειδική έκδοση από τον Αστέρα όπου να παρουσιαστούν όλα τα ελληνικού ενδιαφέροντος διπλώματα της συλλογής με έγχρωμες φωτογραφίες σε φυσικό μέγεθος και με μεταγραφή και μετάφραση των κειμένων.

Πιο πάνω έγινε αναφορά στο καθεστώς που επικρατούσε εκείνην την εποχή. Έτσι γίνεται κατανοητό ότι δεν αποτελεί μοναδικό φαινόμενο κάποια στοά να λειτουργεί αυτοδύναμα και να υπάγεται μεταγενέστερα υπό κάποια Μεγάλη Στοά ή Ανατολή. Ειδικά για τη Fenice Risorta είναι εύλογο ότι την εποχή της σύστασής της στη Γαλλία υπήρχαν οι προτεραιότητες των ναπολεοντίων πολέμων και έτσι, ακόμα και αν έκαναν αίτηση αναγνώρισης, να μην μπόρεσαν να λάβουν νομιμοποίηση.

Στα διασωζόμενα πρακτικά της στοάς τα οποία φυλάσσονται στη βιβλιοθήκη του Αστέρα υπάρχει στο πρώτο πρακτικό με ημερομηνία 18 Μαΐου 1815, δήλωση του Ρώμα:

‘…υπήρχε πάλαι ποτέ Τεκτονική Στοά ιδρυθείσα παρά του Αδ.?. Cassini, Μεγάλου Επιθεωρητού Αντιπροσώπου του Σκωτικού Τύπου, των επανασυσταθεισών Στοών. Ότι η Στοά αυτή δεν ηδυνήθη, ή δεν εσκέφθη να λάβη τα δικαιώματά της από τας Σκωτικάς Αρχάς, ως έδει. Ότι η Στοά ειργάσθη επί πολλά έτη άνευ αδείας. Ότι τώρα διέκοψε και εσταμάτησε τας εργασίας επί πολλά έτη. Ότι προσεκλήθησαν παρά των Μελών της και Υιών να επαναλάβη εργασίαν αύτη ήνοιξεν και ειργάσθη κατά διάφορον και ξεχωριστόν Τύπον. Ότι από ταύτην την ακαταλληλότητα διάφοροι άλλαι ανωμαλίαι ηκολούθησαν. Ότι πολλοί βαθμοί εδόθησαν παρ’ αυτής διά διαφόρων Τύπων με αξιοσημείωτον σύγχυσιν.’, Έτσι τόνιζε ο Ρώμας ‘παρεκινήσαμεν να εύρουν Στοάν κατά παράκλησιν, βάσει εντολής και της Γαληνοτάτης Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας, υιοθετηθείσης παρά της του Σκωτικού Φιλοσοφικού Τύπου μέσω και διά των καλών υπηρεσιών της Σεπτής Μητρός Στοάς υπό το διακριτικό όνομα ‘Beneficenza Filogenia Riunite’ εις την Ανατολήν της Κερκύρας.’.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, εφόσον η αναφορά του Ρώμα είναι ιστορικά ορθή, τότε η πρώτη στοά στη Ζάκυνθο θα πρέπει να ιδρύθηκε οπωσδήποτε πριν το 1784 που είναι η ημερομηνία θανάτου του Cassini. Έτσι λοιπόν τεκμηριώνεται η παραπάνω αναφορά μου για ιστορία τουλάχιστον 220 χρόνων.
Οι αξιωματικοί οι οποίοι εκλέχθηκαν στη δεύτερη συνεδρία που πραγματοποιήθηκε στις 23 Μαΐου 1815 ήσαν οι: Ιωάννης Σιγούρος-Δεσύλλας, Σεβάσμιος? Ανδρέας Κομιώτης, Επίτιμος Σεβάσμιος? Ιωσήφ Λαγουιδάρας, Πρώτος Επόπτης? Αντώνιος Σανδρίνης, Δεύτερος Επόπτης? Λορέντζος Μερκάτης, Γραμματέας? Γεώργιος Βαλσάμος, Ρήτορας? Φραγκίσκος Λούζης, Ταμίας? Γεώργιος Κουερίνος, Οικονόμος? Θωμάς Στάπλεϋ, Ελεονόμος και Κωνσταντίνος Δραγώνας, Τελετάρχης.

Με τον κίνδυνο της κουραστικής επανάληψης, επισημαίνω πρώτον ότι η στοά της Κερκύρας λειτούργησε στην περίπτωση σαν ‘μητρική στοά’ σύμφωνα με τα δεδομένα της εποχής που περιγράφηκαν παραπάνω και δεύτερον ότι ο Ρώμας δεν επικαλείται ιδιαίτερες εξουσίες σαν Μεγάλος Διδάσκαλος προκειμένου να προβεί στην ίδρυση της στοάς, αλλά απλώς αναφέρει ότι ζήτησε και πήρε εξουσιοδότηση από την Κερκυραϊκή Αρχή. Αν δεν κάνω λάθος, στο αρχείο του Αστέρα βρίσκεται και το ιδρυτικό δίπλωμα της Fenice Risorta το οποίο εκδόθηκε στις 2 Αυγούστου 1815 από τη Radunanza Generale e Centrale Massonica de la Grecia δηλαδή ουσιαστικά από τη Bienfaisance et Philogenie σαν Μητρική Περιφερειακή Στοά.

Όπως είναι γνωστό το βιβλίο των πρακτικών της Fenice Risorta καλύπτει την περίοδο από την ίδρυση μέχρι το Νοέμβριο του 1820 και μετά υπάρχει ένα σημαντικό κενό δεδομένου ότι το επόμενο πρακτικό είναι του Φεβρουαρίου του 1832. Σε αυτό το πρακτικό (σελ. 137) αναφέρεται: ‘Διακοπεισών επί τινα χρόνον και δια γνωστούς λόγους των εργασιών του Αναγεννωμένου Φοίνικος, συνεκλήθη σήμερον εις κανονικόν τόπον συνέλευσις’. Τρεις σελίδες πιο κάτω στα πρακτικά αναγράφεται σύσταση του αδ. Δραγώνα να συγκεντρωθεί το διάσπαρτο αρχείο της στοάς. Είναι προφανές ότι τα προηγούμενα αποτελούν έμμεση αναφορά στο γεγονός ότι στα χρόνια της Επανάστασης οι αδελφοί είχαν άλλες προτεραιότητες. Η δε αναφορά στα διασπαρμένα αρχεία πρέπει να αναφέρεται στο γεγονός ότι πολλά αρχεία της στοάς και ιδιαίτερα εκείνα που αποκάλυπταν την επαναστατική δραστηριότητα αδελφών, είχαν φυγαδευθεί κατά καιρούς προκειμένου να διασωθούν. Είναι γνωστή άλλωστε η ιστορία του Ρώμα και του Patrick Ross καθώς και η περίπτωση του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη που έκρυψε διάφορα έγγραφα στη σέλα του αλόγου του.

Απ’ ό,τι γνωρίζω τα πρακτικά καλύπτουν την εποχή ως το 1848. Υπάρχει, όμως, το τεκτονικό δίπλωμα του Σπυρίδωνα Δημητρόπουλου το οποίο έχει εκδοθεί από τη Fenice Risorta με ημερομηνία 20 Φεβρουαρίου 1853. Δεν γνωρίζω αν υπάρχουν μεταγενέστερα κείμενα ή άλλα τεκμήρια, γνωρίζω όμως ότι, για απροσδιόριστους λόγους, η λειτουργία της στοάς ατόνησε και μεσολάβησε ένα άγνωστο διάστημα χωρίς ουσιαστική τεκτονική δραστηριότητα.
Etoile Κάποια στιγμή μέσα στο 1858 διάφορα μέλη της Fenice Risorta αποφάσισαν να επαναδραστηριοποιηθούν. Σύμφωνα με πληροφορία που περιέχεται σε έκθεση της εποχής από τα γαλλικά αρχεία, αρχικά απευθύνθηκαν στη Μεγάλη Στοά της Νέας Υόρκης μετά από προτροπή του Αμερικανού Προξένου στο νησί, αλλά η αίτησή τους απορρίφθηκε. Επιχείρησα να επιβεβαιώσω αυτήν την πληροφορία με εκτεταμένη έρευνα στα αρχεία της Μεγάλης Στοάς της Νέας Υόρκης χωρίς αποτέλεσμα. Σε οποιαδήποτε περίπτωση μερικούς μήνες μετά απευθύνθηκαν στις 8 Φεβρουαρίου 1859 προς τον Πρίγκιπα Lucien Murat, Μεγάλο Διδάσκαλο της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας, για επαναλειτουργία της Στοάς υπό την αιγίδα του. Έχω στη διάθεσή μου φωτοτυπία του σχετικού κειμένου το οποίο έχει στην επικεφαλίδα τη σφραγίδα της Fenice Risorta.

Η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας ενέκρινε μεν την αίτηση αλλά ζήτησε η στοά να ονομασθεί Etoile, δηλαδή ‘Αστήρ’, ώστε να ‘λάμπει σαν αστέρι στην περιοχή’. Ο εγκριτικός πίνακας έχει ημερομηνία 3 Σεπτεμβρίου 1859. Η επίσημη εγκατάσταση της στοάς έγινε στις 6 Φεβρουαρίου 1860. Εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι έχει αναφερθεί σαν ημερομηνία εγκατάστασης η 6 Δεκεμβρίου 1859 αλλά πρόκειται για άγνοια της μεθόδου χρονολόγησης τεκτονικών εγγράφων της εποχής. Στο πρακτικό της συνεδρίας, του οποίου διαθέτω αντίγραφο, αναφέρεται σαφώς 6η ημέρα του 12ου μήνα του τεκτονικού έτους 5859. Το τεκτονικό έτος υπολογιζόταν από την 1η Μαρτίου οπότε πρέπει να προσθέτουμε δύο μήνες για να έχουμε την κανονική ημερομηνία.

Η Etoile εργάζεται κανονικά για ένα περίπου χρόνο αλλά μετά εμφανίζονται διάφορα προβλήματα, αλλά μεν τοπικά και άλλα αφορούν στην Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας. Πηγή μας, μάλλον αυθεντική, για την επισήμανση των προβλημάτων είναι επιστολή του G. Delacour ο οποίος ήταν Μέγας Αντιπρόσωπος της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας στην Etoile και στο Φοίνικα της Κέρκυρας, με ημερομηνία 5 Ιουνίου 1862, η οποία βρίσκεται στα γαλλικά αρχεία. Ο Delacour αναφέρει λοιπόν ότι η στοά δεχόταν πολλαπλές επιθέσεις από τοπικούς παράγοντες οι οποίες προσέβαλαν το κύρος των μελών της. Ο Delacour παραλείπει, για ευνόητους λόγους, να αναφέρει και τον δεύτερο λόγο δυσφορίας της στοάς δηλαδή την επέμβαση του Ναπολέοντα Γ’ στα εσωτερικά της Μεγάλης Ανατολής μετά από την απόπειρα δολοφονίας του από τον τέκτονα Felice Orsini. Το αυθόρμητο ερώτημα είναι για ποιό λόγο δεχόντουσαν επιθέσεις από τους τοπικούς παράγοντες. Μήπως άραγε οφείλονταν στο γεγονός ότι η στοά ήταν συνδεδεμένη με τη Γαλλία στην περίοδο της αγγλικής προστασίας; Κάτι τέτοιο φαίνεται εύλογο αν το συνδυάσουμε με το γεγονός ότι αντί να περιορίσουν την τεκτονική τους δραστηριότητα επιλέγουν να απευθυνθούν για υιοθεσία στην ΗΜΣΤΑ.

Τα μέλη της στοάς αποφασίζουν λοιπόν να απευθυνθούν στη ΗΜΣΤΑ για να τεθούν υπό την αιγίδα της. Όσοι έχουν αναφερθεί στην έναρξη δημιουργίας της σημερινής στοάς παρουσιάζουν στα κείμενά τους, ακόμα και στο έντυπο που κυκλοφόρησε το 1962 για τον εορτασμό των 100 χρόνων λειτουργίας, τρεις καίριες ημερομηνίες: Την ημερομηνία του ιδρυτικού διπλώματος, την ημερομηνία παραίτησης από τη Γαλλία και την ημερομηνία της ιδρυτικής συνεδρίας. Και ενώ και οι τρεις ημερομηνίες είναι αναμφισβήτητες κανείς ως τώρα δεν έχει προβληματιστεί από αυτές.
Αστήρ της Ανατολής 880 Η ημερομηνία του Ιδρυτικού διπλώματος είναι 23 Σεπτεμβρίου 1861. Η επιστολή παραίτησης από τη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας έχει ημερομηνία 14 Φεβρουαρίου 1862 και όπως είναι πασίγνωστο η εγκατάσταση έγινε στις 4 Μαρτίου 1862. Είναι λοιπόν καταφανές ότι πρώτα εξασφαλίστηκε η υπαγωγή υπό την ΗΜΣΤΑ και μετά έγινε η παραίτηση από τη Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας. Ως πρόσφατα δεν υπήρχαν τα έγγραφα που αναφέρονται στην αίτηση των αδελφών της Etoile προς την ΗΜΣΤΑ. Επίσης πολλοί ιστοριογραφούντες δήλωναν εμφατικά ότι η Αστηρ της Ανατολής είχε ιδρυθεί από άγγλους στρατιωτικούς που βρίσκονταν στη Ζάκυνθο και αυτό, κατά τη γνώμη τους, εξηγούσε γιατί απευθύνθηκαν στην Αγγλία.

Έχουν περάσει περισσότερα από δέκα χρόνια από τότε που παρουσίασα τα πρώτα στοιχεία σχετικά με την ίδρυση της στοάς στην επετηρίδα της Quatuor Coronati. Εκεί έδειξα ότι τα 39 άτομα που ‘υιοθετήθηκαν’ από τη νέα στοά προερχόντουσαν από την Etoile. Ήταν σαφές ότι τα μέλη του Πυθαγόρα 654, και ένα χρόνο μετά 447 σύμφωνα με τη νέα αρίθμηση, χρησιμοποιήθηκαν προκειμένου να εφαρμόσουν τα αγγλικά τυπικά εγκαθίδρυσης και σχεδόν αμέσως αποσύρθηκαν. Άλλωστε η ‘ομάδα εγκατάστασης’ αποτελείτο σχεδόν αποκλειστικά από τους εν ενεργεία αξιωματικούς της Πυθαγόρας ο δε πρώτος Σεβάσμιος παρέμεινε στη θέση του μόνο μερικούς μήνες.
Σχετικά πρόσφατα εντοπίστηκαν στα αρχεία της ΗΜΣΤΑ τα ελλείποντα έγγραφα από τη διαδικασία ίδρυσης του Αστέρα. Μεταξύ αυτών είναι και η αίτηση χορήγησης αδείας η οποία υπογράφεται από τον Charles Masterman Smyth, τον πρώτο Σεβάσμιο του Αστέρα.
Η ιδιόγραφη αίτηση με ημερομηνία 6 Αυγούστου 1861, συνοδεύεται από σημείωμα του Smyth με ημερομηνία 5 Αυγούστου 1861, στο οποίο γράφει:
Σύμφωνα με τις οδηγίες σας που περιλαμβάνονται στην επιστολή που μου απευθύνατε στις 17 Ιουνίου, εσωκλείω αίτηση υπογραφόμενη από τον απαραίτητο αριθμό τεκτόνων των οποίων τα ονόματα περιλαμβάνονται στα μητρώα της Μεγάλης Στοάς της Αγγλίας (sic), να τους επιτραπεί η ίδρυση νέας στοάς στη Ζάκυνθο υπό την αγγλική δικαιοδοσία ― την οποίαν παρακαλώ να θέσετε υπόψη του Σεβασμιοτάτου Μεγάλου Διδασκάλου. Οι υπογραφές ανήκουν σε αξιωματικούς του 9ου Συντάγματος και του Επιτελείου της Φρουράς και οι περισσότεροι και εγώ κατέχουμε αξιώματα στη στοά Πυθαγόρας (654) στην Κέρκυρα και δεδομένου ότι το Απόσπασμα δεν θα παραμείνει στη Ζάκυνθο για πολύ, θα μας υποχρεώσετε να αποστείλετε το σχετικό Δίπλωμα το συντομότερο δυνατό ώστε η νέα στοά να είναι σε πλήρη λειτουργία πριν απωλέσει ορισμένους από τους νέους αξιωματικούς της.
Στην επιστολή αναφέρεται ότι περισσότερα από πενήντα άτομα αναμένουν να υιοθετηθούν και ότι τα ονόματα των ιδρυτών καθώς και το δικό του ως Πρώτος Επόπτης περιλαμβάνονται στις καταστάσεις του Πυθαγόρα. Τα ονόματα των αιτούντων είναι τα ακόλουθα:
Smyth, Charles Masterman  MM & RA  Pythagoras 654
  Late SW  Palatine 114
Piper, Chas. Christopher   MM & RA   Royal Kent Lodge of Antiquity 20
  Late JW  Pythagoras 654
Lake, John Joseph  MM & RA  Portsmouth 717
  Late IG & Actg. Sec. Pythagoras 654
Murphy, William Lawrence MM & RA  Royal Victoria Lodge 649
    Nassau, New Providence, WI
Ridsdale, Errington MM   Pythagoras 654
Selby, Robert Grey MM & RA  Pythagoras 654
Donaldson Gipps, Henry Late JW Pythagoras 654
  MM &RA Pythagoras 654
     Όπως είναι γνωστό, από τον κατάλογο των παρόντων στην Εγκατάσταση, ορισμένοι από τους υπογράφοντες δεν παρέστησαν γιατί προφανώς είχαν στο μεταξύ μετατεθεί αλλού. Από το γράμμα του Smyth συνάγεται ότι είχε προηγηθεί αλληλογραφία οπωσδήποτε πριν τον Ιούνιο και πιθανότατα από την αρχή του 1861. Έτσι για ένα περίπου χρόνο γινόντουσαν οι προετοιμασίες και μόλις ελήφθη το Δίπλωμα ενημερώθηκαν και οι Γάλλοι.
Το όνομα της νέας στοάς ήταν καταφανής προσαρμογή του προηγούμενου ονόματος με προσθήκη της ‘ανατολής’. Έτσι η στοά ονομάστηκε Star of the East 1182. Η αλλαγή του αριθμού σε 880 που έγινε την επόμενη χρονιά οφειλόταν στη σύμπτυξη της αρίθμησης ώστε να καλυφθούν τα κενά από τις στοές που είχαν διαγραφεί για τον ένα ή άλλο λόγο από το μητρώο. Πρέπει να επισημανθεί ότι από το 1863 δεν έγινε άλλη σύμπτυξη και ούτε προβλέπεται να γίνει, παρά τον μεγάλο αριθμό των στοών που έχουν αφαιρεθεί από το μητρώο έκτοτε.
Για την μετέπειτα ιστορία της στοάς είτε δεν έχω να εισφέρω πρόσθετα στοιχεία πέρα από όσα περιλαμβάνονται στις κατά καιρούς ανακοινώσεις που έχουν γίνει εντός της στοάς, είτε κάποια σημεία αποτελούν, ακόμα και σήμερα, σημεία τριβής και θεωρώ ότι δεν είμαι ο κατάλληλος να ασχοληθώ με αυτά, έστω και αν έχω ικανές ενδείξεις στη διάθεσή μου. Απλώς ελπίζω ότι ο χρόνος θα επουλώσει οριστικά όλες τις εκδορές από τις τριβές και κάποια στιγμή θα καταγραφεί η πλήρης ιστορία.
Πρόσθετες παρατηρήσεις Επιθυμώ, όμως, να επισημάνω με απλή αναφορά ένα ιστορικό στοιχείο, να θέσω ένα άλλο σε ευρύτερο πλαίσιο και τέλος να εισφέρω κάποιες πληροφορίες για τον πρώτο Σεβάσμιο της στοάς τον Charles Masterman Smyth.
Το πρώτο αφορά στην αντιμετώπιση από τη στοά της νέας πολιτικής πραγματικότητας με την ένταξη των Επτανήσων στην Ελληνική Πολιτεία το 1864. Αρχικά, βέβαια, δεν τέθηκε κάποιο πρόβλημα επιλογής μια που στην Ηπειρωτική Ελλάδα δεν λειτουργούσε τότε κάποια ελληνική τεκτονική δύναμη. Από τον επόμενο χρόνο, όμως, δημιουργήθηκαν οι πρώτες στοές στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις υπό την Μεγάλη Ανατολή της Ιταλίας και από το 1868 λειτουργούσε στοιχειωδώς και από το 1872 πλήρως, η Μεγάλη Ανατολή της Ελλάδος με πρώτο Μεγάλο Διδάσκαλο τον Δημήτριο Ροδοκανάκι. Τότε τόσο ο Αστέρας όσο και ο Φοίνικας στην Κέρκυρα επέλεξαν να παραμείνουν υπό την αιγίδα ο μεν πρώτος της ΗΜΣΤΑ ο δε δεύτερος της Μεγάλης Ανατολής της Γαλλίας. Όπως είναι γνωστό ο μεν Αστέρας διατήρησε και θα διατηρεί τη συμμετοχή του στην ΗΜΣΤΑ ο δε Φοίνικας, μετά από διάφορες εξελίξεις, αποφάσισε το Νοέμβριο του 1931 να υπαχθεί υπό τη Μεγάλη Ανατολή (σήμερα Μεγάλη Στοά) της Ελλάδος.

Το δεύτερο στοιχείο αφορά στη χρησιμοποιούμενη γλώσσα στις συνεδρίες. Όπως είναι γνωστό, τουλάχιστον κατά την ιδρυτική συνεδρία χρησιμοποιήθηκε η αγγλική γλώσσα δεδομένου ότι η ομάδα εγκατάστασης αποτελείτο μόνο από αγγλόφωνους. Πέντε χρόνια μετά στον εσωτερικό κανονισμό υπήρχε η πρόβλεψη ότι καθένας επιτρεπόταν να μιλάει τη γλώσσα που γνώριζε καλύτερα, αλλά οι εργασίες θα διεξάγονται στα ιταλικά και τα πρακτικά θα τηρούνται στην ίδια γλώσσα μια που ήταν η περισσότερο γνωστή γλώσσα από τους αδελφούς. Σε ειδικές περιπτώσεις ο Σεβάσμιος μπορούσε να χρησιμοποιήσει άλλη κατάλληλη γλώσσα. Η πρόβλεψη αυτή αναφερόταν σε περιπτώσεις μύησης αλλόγλωσσων. Το 1884 ο Εσωτερικός Κανονισμός τυπώνεται ελληνικά και αγγλικά και το σχετικό με τη γλώσσα άρθρο τονίζει ότι όλες οι εργασίες της στοάς πραγματοποιούνται στα ελληνικά εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις οπότε θα επιλέγεται η γλώσσα του μυούμενου. Τον επόμενο χρόνο, 1885, κυκλοφορεί ο πρώτος Εσωτερικός Κανονισμός αποκλειστικά στα ελληνικά και το σχετικό άρθρο αναφέρει: ‘Πάσαι αι εργασίαι της στοάς γίνονται Ελληνιστί εξαιρέσει εκτάκτου περιπτώσεως μυήσεως ανδρών αγνοούντων την Ελληνικήν, ότε επιτρέπεται η εν τη γλώσση αυτών μύησις’.
Εκ πρώτης όψεως και με άγνοια των ιστορικών τεκτονικών γεγονότων του τέλους του 19ου αιώνα, τα παραπάνω φαίνονται αυτονόητα και η αναφορά τους εκ μέρους μου δευτερεύουσα, διαδικαστική και όχι ιστορική, λεπτομέρεια. Μόλις, όμως, γίνει αναφορά στην περίπτωση της Κύπρου τότε το θέμα της γλώσσας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Όπως είναι γνωστό η πρώτη στοά που ιδρύθηκε στην Κύπρο ήταν η St. Paul’s 2277 στη Λεμεσό το Νοέμβριο του 1888. Ενώ αρχικά η στοά προοριζόταν για τους άγγλους στρατιωτικούς που βρίσκονταν στη νήσο, μέσα στον πρώτο χρόνο λειτουργίας της στοάς ένας σημαντικός αριθμός των μελών ήσαν ελληνοκύπριοι. Κάποια στιγμή ζήτησαν λοιπόν είτε να επιτραπεί να χρησιμοποιείται και η ελληνική είτε να τους δοθεί άδεια να ιδρύσουν νέα στοά ελληνόφωνη. Και τα δύο αιτήματα απορρίφθηκαν από την ΗΜΣΤΑ και έτσι μετά από σειρά διαπραγματεύσεων που κράτησαν σχεδόν τρία χρόνια, το 1893 ιδρύθηκε η πρώτη αμιγώς ελληνική στοά υπό την Μεγάλη Ανατολή της Ελλάδος με την επωνυμία Ζήνων.

Βλέπουμε λοιπόν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις. Στην περίπτωση του Αστέρα η ΗΜΣΤΑ αρχικά ενέκρινε τη χρήση της ιταλικής και μετά της ελληνικής, στη δε περίπτωση της Κύπρου δεν ενέκρινε καν την ίδρυση νέας ελληνόφωνης στοάς. Βέβαια υπάρχει μιά ειδοποιός διαφορά γιατί η μεν Ζάκυνθος, όταν έγινε η γλωσσική τροποποίηση, δεν αποτελούσε πλέον μέρος της αγγλικής κυριαρχίας ενώ η Κύπρος ήταν αποικία στην οποία ήθελαν να επιβάλουν τη χρήση της αγγλικής. Αργότερα, βέβαια, ιδρύθηκαν μέσα στην Αγγλία ξενόγλωσσες στοές (γαλλόφωνες, γερμανόφωνες, ιταλόφωνες ακόμα και ελληνόφωνες) αλλά τότε είχαν αλλάξει οι συσχετισμοί.
Στην μεν περίπτωση του Αστέρα η ‘ευελιξία’ στο θέμα της γλώσσας επέτρεψε στη στοά να έχει ευκολότερη διείσδυση στην περιοχή της, στη δε περίπτωση του Ζήνωνα η ‘αδιαλλαξία’ επέτρεψε τη εγκατάσταση του ελληνικού τεκτονισμού στην Κύπρο πολύ νωρίτερα από την ανεξαρτησία του νησιού. Έτσι πιστεύω ότι προσφυώς έχει αναφερθεί ότι με την ίδρυση του Ζήνωνα έγινε η τεκτονική ‘ένωση’ της Κύπρου με την Ελλάδα ήδη από το 1893.
  
Charles Masterman Smyth Κλείνοντας ας αφιερώσω λίγες γραμμές στον Charles Masterman Smyth τον πρώτο Σεβάσμιο του Αστέρα για τον οποίον, όσο γνωρίζω, δεν έχει γίνει ως σήμερα στη στοά κάποια αναλυτική αναφορά. Όπως είναι γνωστό ο Charles Masterman Smyth ήταν ο εγκαθιστών Σεβάσμιος της στοάς και παρέμεινε στη θέση του Σεβασμίου από την ημέρα της εγκατάστασης ως τις 6 Ιουλίου 1862. Πηγή των πληροφοριών μου είναι σχετικά πρόσφατη ανακοίνωση στην επετηρίδα της αγγλικής ερευνητικής στοάς Quatuor Coronati No. 2076.
Ο Smyth είχε μια σχετικά σύντομη ζωή αλλά μια εντονότατη τεκτονική σταδιοδρομία. Ο Smyth γεννήθηκε το 1834 και ήταν ο νεότερος γιός του Λοχαγού Thomas Smyth ο οποίος ανήκε στο 80ο Σύνταγμα Πεζικού και ο οποίος είχε γίνει τέκτονας ενώ υπηρετούσε στην Ινδία. Ο Smyth μυήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1854 στη στοά Palatine με αριθμό τότε 114, η οποία έδρευε στο Bishopwearmouth near Sunderland. Κατά τη μύησή του δεν είχε κλείσει ακόμα τα 21. Στις 15 Φεβρουαρίου 1855 κατατάχθηκε στην 5η Εθνοφυλακή της περιοχής West York. Ένα χρόνο μετά υιοθετήθηκε στη στοά Union η οποία τότε είχε τον αριθμό 287 στην Υόρκη. Στις 12 Δεκεμβρίου 1856 έκανε μετάταξη στον τακτικό στρατό στο 3ο Σύνταγμα Δυτικών Ινδιών. Στις 14 Μαΐου 1858 αγόρασε, όπως γινόταν τότε, το βαθμό του Υπολοχαγού και τοποθετήθηκε στο 9ο Σύνταγμα Πεζικού, το οποίο στις 30 Οκτωβρίου 1850 μετακινήθηκε στην Κέρκυρα. Όταν έφθασε στην Κέρκυρα υιοθετήθηκε στη στοά Πυθαγόρας στις 7 Δεκεμβρίου 1858.
Εικάζεται ότι η δραστηριοποίησή του για την ίδρυση του Αστέρα μπορεί να οφείλεται στην επιθυμία του να γίνει Σεβάσμιος κάτι που ήταν δύσκολο στις διάφορες στρατιωτικές στοές λόγω των συχνών μετακινήσεων των μελών τους.

Ο Smyth δεν παρέμεινε πολύ στα Ιόνια. Το Σύνταγμά του μετακινήθηκε μέσα στο 1865 στην Ιαπωνία. Εκεί υιοθετήθηκε στην αγγλική στοά Yokohama Νο. 1092. Σε τεύχος του 1868 του περιοδικού Freemason’s Magazine and Masonic Mirror γίνεται αναφορά στο συμπόσιο για την εορτή του Αγίου Ιωάννου που οργανώθηκε από τη στοά Yokohama στις 27 Δεκεμβρίου 1867 στην οποία ο Smyth εκτελούσε καθήκοντα Σεβασμίου λόγω απουσίας του Σεβασμίου της στοάς.
Τον Απρίλιο του 1868 το Σύνταγμα έφυγε από την Ιαπωνία για το Δουβλίνο. Στα τέλη του 1869 ο Smyth παραιτήθηκε από το 9ο Σύνταγμα. Την 1η Απριλίου 1870 διορίστηκε Λοχαγός στο 70ο Σύνταγμα το οποίο βρισκόταν τότε στην Ιρλανδία. Σύντομα το Σύνταγμα μετακινήθηκε στην Ινδία και εκεί λειτούργησε η Στρατιωτική Στοά του 70ου Συντάγματος Πεζικού στην περιοχή Punjab με αριθμό 770 υπό την Μεγάλη Στοά της Ιρλανδίας. Σε ετήσιο απολογισμό της 770 μεταξύ των πρώην Σεβασμίων αναφέρεται και ο Smyth ως πρώην Σεβάσμιος της 880 και με ημερομηνία εγκατάστασης 23 Σεπτεμβρίου 1861. Δηλαδή αντί για την κανονική ημερομηνία ανέφερε την ημερομηνία του Διπλώματος της στοάς. Η 770 δεν έζησε πολύ και αυτό οφείλεται στις συχνές μετακινήσεις των μελών της. Σε επιστολή του προς τη Μεγάλη Στοά της Ιρλανδίας με ημερομηνία 13 Σεπτεμβρίου 1874 ο Smyth ανακοινώνει ότι θα επιστραφεί το Δίπλωμα λόγω περιορισμού των μελών και υπογράφει ως πρώην Ταμίας της στοάς.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Ινδία ήταν ιδιαίτερα δραστήριος τεκτονικά και συνέβαλε στην ίδρυση αρκετών στοών. Η δραστηριότητά του αμείφθηκε με την εκλογή του σε διάφορα αξιώματα στην Περιφερειακή Μεγάλη Στοά του Punjab όπως Περιφερειακός Δεύτερος Διάκονος και Περιφερειακός Μέγας Πρώτος Επόπτης.
Με την επιστροφή του στην Αγγλία στις αρχές του 1875 ολοκληρώθηκε και η τεκτονική του δραστηριότητα. Το Νοέμβριο του 1875 βρισκόταν με απόσπαση ως Λοχαγός και Υπασπιστής στην 1η Εθνοφυλακή του Lanarkshire. Παρέμεινε στη θέση αυτή περίπου δύο χρόνια και πέθανε το 1879 σε ηλικία 45 ετών. Επισημαίνεται ότι η στρατιωτική του σταδιοδρομία ήταν απόλυτα ειρηνική –δεν συμμετείχε σε καμία μάχη. Η τεκτονική του σταδιοδρομία κάλυψε την Αγγλία, τα Ιόνια, την Ιαπωνία, την Ιρλανδία και την Ινδία σε χρονικό διάστημα 25 περίπου χρόνων.